Plastik, ambalaj, kimya ve biyobazlı ürün tedarik zincirlerinde sürdürülebilirlik beyanı artık yalnızca pazarlama metni değildir. Müşteriler, marka sahipleri ve düzenleyici otoriteler; kullanılan girdinin kaynağını, geri dönüştürülmüş veya biyobazlı niteliğini ve bu bilginin ürün boyunca nasıl korunduğunu sorgular. Bu nedenle ISCC PLUS EU ifadesiyle yapılan aramalarda ilk olarak sertifikanın gerçek kapsamını doğru ayırmak gerekir: ISCC PLUS ve ISCC EU aynı sistem ailesinde yer alsa da aynı amaçla kullanılan belgeler değildir.

Yanlış sertifika seçimi, denetim sırasında uygunsuzluk doğurabileceği gibi müşteriye verilen çevresel beyanın geri çekilmesine, sevkiyatın kabul edilmemesine veya sözleşmesel risklere yol açabilir. İşletmenin hedef pazarı, ürünü, hammaddesi ve yapacağı beyan, kurulacak uygunluk sistemini belirlemelidir.

ISCC PLUS EU ne anlama gelir?

Uygulamada “ISCC PLUS EU” ifadesi, çoğu zaman ISCC PLUS sertifikasının Avrupa Birliği pazarındaki müşteriler için kullanılabilirliğini veya ISCC EU ile birlikte değerlendirilmesini anlatmak için kullanılır. Ancak teknik açıdan iki kapsam birbirinden ayrıdır.

ISCC PLUS, gıda ve yem dışındaki pazarlarda biyobazlı, geri dönüştürülmüş ve döngüsel hammaddelere ilişkin izlenebilirlik ve sürdürülebilirlik beyanlarının doğrulanmasını sağlayan gönüllü bir sertifikasyon sistemidir. Plastik, ambalaj, kimya, tekstil, solvent, biyokimya ve benzeri sektörlerde özellikle önem taşır. Sertifika, hammaddenin tanımlanmış sürdürülebilirlik özelliklerinin tedarik zinciri boyunca kontrol edilmesine dayanır.

ISCC EU ise Avrupa Birliği Yenilenebilir Enerji Direktifi kapsamındaki sürdürülebilirlik ve sera gazı emisyon azaltımı gereklilikleriyle ilişkilidir. Biyoyakıtlar, biyosıvılar ve belirli biyokütle yakıtları için AB mevzuatına uyum amacıyla kullanılır. Bu nedenle enerji piyasasına yönelik bir sevkiyat veya RED kapsamındaki bir beyan için yalnızca ISCC PLUS belgesi yeterli kabul edilmez.

Kısacası, ISCC PLUS çevresel özellik taşıyan malzemelerin gönüllü pazarlardaki izlenebilirliğine odaklanırken, ISCC EU mevzuata dayalı enerji piyasası gerekliliklerini hedefler. Bir kuruluşun her iki sertifikaya da ihtiyacı olup olmadığı, faaliyetinin bu iki ayrı kapsamla kesişip kesişmediğine bağlıdır.

ISCC PLUS hangi işletmeler için uygundur?

ISCC PLUS, fiziksel geri dönüştürülmüş içerik, biyobazlı içerik veya kütle denge yaklaşımıyla tahsis edilmiş sürdürülebilir hammadde kullanan işletmeler açısından önemlidir. Sertifika ihtiyacı yalnızca üreticilerle sınırlı değildir. Hammadde toplayıcıları, tüccarlar, lojistik firmaları, depolar, işleyiciler, bileşik üreticileri ve nihai ürün üreticileri de faaliyetlerine göre sertifikasyon kapsamına girebilir.

Örneğin bir ambalaj üreticisi, tedarik ettiği polimerin kimyasal geri dönüşüm kaynaklı olduğunu ve belirli bir miktarda geri dönüştürülmüş içerik özelliğinin ürününe tahsis edildiğini müşterisine beyan etmek isteyebilir. Bu beyanın denetlenebilir olması için satın alma, üretim, stok, satış ve sevkiyat kayıtlarının ortak bir izlenebilirlik mantığıyla yönetilmesi gerekir.

Benzer şekilde biyobazlı kimyasal girdiler kullanan bir üretici, fosil bazlı girdiler yerine sertifikalı biyobazlı kaynağa dayalı ürün sattığını belirtmek isteyebilir. Burada kritik konu, beyanın tedarik zincirindeki sertifikalı malzeme akışı ve uygulanmış zincir gözetim modeli ile uyumlu olmasıdır. Sertifika, ürünün her durumda fiziksel olarak yüzde 100 geri dönüştürülmüş veya biyobazlı olduğu anlamına gelmez. Kullanılan beyan, seçilen izlenebilirlik modeline ve sertifikalı dokümantasyona bağlıdır.

Kütle dengesi yaklaşımı neden hassastır?

Kütle dengesi, sertifikalı ve sertifikasız girdilerin aynı üretim veya lojistik sisteminde yönetilebildiği, ancak sürdürülebilirlik özelliklerinin belirli kurallarla ürün çıktısına tahsis edildiği bir zincir gözetim yaklaşımıdır. Kimyasal geri dönüşüm ve karmaşık proses endüstrilerinde uygulanabilirliği nedeniyle yaygındır.

Bununla birlikte kütle dengesi, serbest veya sınırsız bir beyan hakkı sağlamaz. İşletme, sertifikalı girdinin miktarını, dönüşüm oranlarını, stok hareketlerini, tahsis edilen sürdürülebilirlik özelliğini ve satılan sertifikalı ürün miktarını kontrol altında tutmalıdır. Tahsis edilen miktarın satın alınan ve doğrulanabilir sertifikalı miktarı aşması, temel uygunsuzluk risklerinden biridir.

Bu nedenle finans, satın alma, üretim planlama, depo ve satış ekiplerinin farklı kayıtlarla çalışması yeterli değildir. Sertifikasyon kapsamında kullanılan verilerin aynı ürün koduna, aynı dönemsel hesap mantığına ve aynı belge zincirine bağlanması gerekir.

ISCC PLUS ve ISCC EU arasındaki temel farklar

Sertifika kararında en sık yapılan hata, müşteri talebindeki “ISCC” ifadesini tek başına yeterli kabul etmektir. Talebin hangi programı, hangi ürün grubunu ve hangi beyanı kapsadığı yazılı olarak netleştirilmelidir.

ISCC PLUS ile ISCC EU arasındaki ayrım özellikle şu alanlarda belirgindir:

• ISCC PLUS, enerji dışı pazarlarda döngüsel, geri dönüştürülmüş ve biyobazlı malzeme beyanları için kullanılır.
• ISCC EU, Avrupa Birliği yenilenebilir enerji mevzuatı kapsamındaki yakıt ve enerji zincirlerine yöneliktir.
• ISCC EU kapsamında sürdürülebilirlik kriterleri ile sera gazı hesaplama ve kanıtlama yükümlülükleri, faaliyete göre daha belirleyici hale gelir.
• ISCC PLUS kapsamında ürün beyanı, hammadde kategorisi, zincir gözetim modeli ve işlem kapsamı dikkatle tanımlanmalıdır.
• Her iki sistemde de sertifika kapsamı, kuruluşun yaptığı faaliyetle sınırlıdır. Bir tedarikçi veya müşteri sertifikası, işletmenin kendi faaliyetini otomatik olarak kapsamaz.

Özellikle AB’ye ihracat yapan kuruluşlar için müşteri şartnamesi ile mevzuat gerekliliği birbirinden ayrılmalıdır. Bir müşterinin ISCC PLUS talebi ticari bir satın alma koşulu olabilir. Buna karşılık enerji ürünü için ISCC EU gerekliliği, belirli mevzuat çerçevesinden doğabilir. Aynı müşteri ilişkisinde iki farklı ürün grubu için iki farklı sertifikasyon kapsamı gerekebilir.

Denetimde incelenen izlenebilirlik kayıtları

ISCC PLUS denetimi, yalnızca politika dokümanlarının kontrol edildiği bir masa başı incelemesi değildir. Denetçi, sertifikalı malzemenin işletmeye girişinden satış belgesine kadar izlenebilir olup olmadığını örnekleme yöntemiyle test eder. Malzeme kabulü, depolama, işlem, karışım, kayıp, stok ve sevkiyat kayıtları arasındaki tutarlılık değerlendirilir.

Denetime hazırlık için kuruluşun en azından aşağıdaki kayıtları güncel, erişilebilir ve birbirleriyle uyumlu tutması gerekir:

• Sertifikalı tedarikçiye ve malzeme kaynağına ilişkin satın alma belgeleri
• Gelen malzemeye ait sürdürülebilirlik beyanları ve parti bilgileri
• Üretim, dönüşüm, fire ve stok kayıtları
• Kütle dengesi hesaplamaları ve tahsis kayıtları
• Satış faturaları, sevk belgeleri ve müşteriye aktarılan beyanlar

Buradaki kritik nokta, belgelerin varlığı değil, belge zincirinin doğrulanabilir olmasıdır. Örneğin satın alma belgesinde sertifikalı olarak tanımlanan bir malzemenin, depo sisteminde farklı bir ürün koduyla izlenmesi ve satış belgesinde bu bağın kurulamaması denetim bulgusuna neden olabilir.

Beyanlar satış ekiplerinin tek başına vereceği ifadeler değildir

“Geri dönüştürülmüş içerik”, “döngüsel hammadde”, “biyobazlı kaynak” veya “ISCC sertifikalı” gibi ifadeler; pazarlama, satış ve teknik ekiplerin ortak kontrolünde kullanılmalıdır. Beyanın ürün spesifikasyonu, sertifika kapsamı, müşteri sözleşmesi ve sevkiyat belgesiyle uyumlu olması gerekir.

Özellikle sertifika numarasının kullanımı, logo uygulamaları ve ürün üzerindeki ifadeler program kurallarına göre değerlendirilmelidir. Sertifikanın varlığı, her türlü iletişim materyalinde sınırsız kullanım yetkisi vermez. Onay süreci gerektiren durumlar, kullanılan ifade ve hedeflenen iddiaya göre değişebilir.

Sertifikasyon öncesinde yapılması gerekenler

Başarılı bir ISCC PLUS süreci, denetim tarihinden kısa süre önce hazırlanan prosedürlerle kurulmaz. Öncelikle işletmenin sertifikasyon kapsamı belirlenmelidir: Kuruluş hangi tesiste, hangi hammaddeyi, hangi faaliyet kapsamında yönetiyor ve hangi müşteriye hangi beyanla ürün satıyor? Bu soruların açık yanıtı olmadan doğru denetim kapsamı oluşturulamaz.

Ardından tedarikçi uygunluğu, malzeme sınıflandırması ve mevcut ERP veya stok takip sisteminin ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı değerlendirilmelidir. Bazı işletmelerde mevcut sistem yeterli olabilir; bazı işletmelerde ise sertifikalı malzeme partileri, sürdürülebilirlik özellikleri ve tahsis miktarları için ek takip alanları gerekir. Özellikle birden fazla lokasyon, üçüncü taraf depo veya fason işlem varsa sorumluluk sınırları yazılı hale getirilmelidir.

Yetkinlik de teknik sistemin parçasıdır. Satın alma ekibi hangi belgeleri istemesi gerektiğini, depo sorumlusu statü ayrımını, üretim ekibi dönüşüm verisinin nasıl kaydedileceğini, satış ekibi ise hangi beyanı hangi koşulla kullanabileceğini bilmelidir. Eğitim kayıtları ve görev tanımları, bu yetkinliğin denetlenebilir kanıtıdır.

SBG gibi bağımsız belgelendirme kuruluşları açısından esas olan, işletmenin beyanını değil kanıtını değerlendirmektir. Bu yaklaşım, sertifikayı yalnızca müşteri talebini karşılayan bir doküman olmaktan çıkarır; tedarik zinciri verisinin güvenilirliği için yönetim aracı haline getirir.

ISCC PLUS veya ISCC EU kararını verirken en sağlıklı başlangıç, müşterinin talep ettiği belge adını tekrarlamak değil, ürünün pazardaki kullanımını ve yapılacak iddiayı yazılı olarak tanımlamaktır. Doğru kapsam, doğru kayıt sistemi ve doğrulanabilir beyan bir araya geldiğinde, sertifikasyon ihracat ve müşteri güveni açısından ölçülebilir bir uygunluk göstergesine dönüşür.